|
ผู้สร้าง |
มีความเชื่อกันว่า สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต
พรหมรังสี)
เป็นผู้สร้างเพื่อบรรจุในพระพุทธรูปองค์ใหญ่ที่ท่านสร้าง ณ วัดไชโยวรวิหาร จ.อ่างทอง เพื่อสืบทอดพระศาสนา
|
|
ศิลปสกุลช่าง
|
เป็นช่างราษฎร์ ยุครัตนโกสินทร์ตอนต้น โดยได้รับคำแนะนำ
วิธีการสร้างให้พระออกมาสวยงามคงทน โดยขุนวิจารณ์เจียรนัย
|
|
อายุการสร้าง
|
จากการสันนิษฐานทราบว่า สมเด็จพระพุฒาจารย์ (โต พรหมรังสี)
ได้สร้างพระพุทธพิมพ์สี่เหลี่ยมบนฐานต่างชั้นกัน ที่เรามาเรียกภายหลังว่า
พระสมเด็จเกศไชโยนี้ ประมาณปี พ.ศ.2404
เพื่อบรรจุลงในพระพุทธรูปองค์ใหญ่ ณ วัดไชโยวรวิหาร
แต่พระพุทธรูปเกิดพังทลายขึ้นมาก่อนที่จะบรรจุพระเครื่อง
จึงได้มีการสร้างพระพุทธรูปขึ้นมาใหม่ แล้วบรรจุพระเครื่องลงไป
เมื่อประมาณปีพ.ศ. 2406 - 2407 หากการบรรจุครั้งนั้น
ไม่ครบจำนวนตามที่ตั้งความประสงค์ไว้
จึงมีการนำพระสมเด็จวัดระฆังมารวมบรรจุด้วย แต่มีจำนวนน้อยมาก
|
|
องค์ประกอบพระ |
ตามบันทึกคำกล่าวของพระธรรมถาวร (ลูกศิษย์สมเด็จโต) กล่าวว่า
"เนื้อที่ใช้สร้างพระสมเด็จนั้น แต่เดิมใช้ผงวิเศษ
5 ประการ ผงเกสรดอกไม้ ปูนขาวและข้าวสุกเท่านั้น ซึ่งเมื่อถอดพิมพ์และตากแห้งแล้ว ปรากกฏว่าเนื้อพระจะร้าวและ
แตกหักเป็นจำนวนมากเพราะความเปราะ ต่อมาเจ้าประคุณสมเด็จโต
ได้ทดลองใช้ กล้วยหอมจันทน์
และกล้วยน้ำว้าทั้งเนื้อและเปลือกผสมโขลกลงไปด้วย
เมื่อเนื้อพระแห้งแล้วก็มีสีเหลืองนวลขึ้น การแตกร้าวลดลงแต่ก็ยังไม่ได้ผลทีเดียว
ต่อมา เจ้าประคุณสมเด็จโต ได้ทดลองใช้น้ำมันตังอิ้ว ตามคำแนะนำของหลวงวิจารณ์เจียรนัย
ช่างทองในราชสำนัก สมเด็จพระจอมเกล้าฯ ได้ผลดีขึ้นจริง
|
|
ลักษณะวรรณะพระ
|
พระสมเด็จวัดเกศ เป็นพระที่มีวรรณะหลายสี เช่น ขาวแป้ง ขาวนวล สีเทา
และมีทั้งเนื้อหยาบและเนื้อละเอียด
|
|
พุทธลักษณะ |
เป็นพระพุทธประทับนั่งสมาธิขัดราบ บนฐานต่าง ๆ กัน คือฐาน 3 ชั้น 5 ชั้น 6 ชั้น 7 ชั้น
และเป็นพระพุทธนั่งสมาธิภายใต้ใบโพธิ์ หรือที่เราเรียกว่า ปรกโพธิ์
|
| จำแนกพิมพ |
ออกได้เป็น 20 พิมพ์ โดยประมาณดังนี้
1.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์ใหญ่ พิมพ์นิยม 7 ชั้น
2.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์เล็ก
3.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์หูประบ่า
4.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์แขนกลม
5.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์เข่าโค้ง
6.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์แข้งหนอน
7.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์ไหล่ตรง
8.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์แขนดิ่ง
9.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์เศียรกลม
10.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์อกตัน
11.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์ต้อ
12.พิมพ์ 7 ชั้น พิมพ์ปรกโพธิ์
13.พิมพ์ 6 ชั้น พิมพ์ใหญ่ เอ
14.พิมพ์ 6 ชั้น พิมพ์ใหญ่ บี
15.พิมพ์ 6 ชั้น พิมพ์ล่ำ
16.พิมพ์ 6 ชั้น พิมพ์ไหล่ตรง
17.พิมพ์ 6 ชั้น พิมพ์อกตัน
18.พิมพ์ 6 ชั้น พิมพ์อกตอด
19.พิมพ์ 5 ชั้น
20.พิมพ์ตลก
|
|
ด้านหลังองค์พระ |
เป็นพระหลังเรียบ
|
|
ข้อมูลพิเศษ |
พระวัดเกศ เป็นพระที่มีเอกลักษณ์การสร้างเฉพาะตัว คือ
เป็นพระสมเด็จที่มีขอบกระจกหรือมี
2 ขอบ หากแต่จะกว้างมาก หรือน้อยข้อนี้ไม่แน่นอน
พึงจำไว้ว่าพระวัดเกศเป็นพระที่มีการเก็บรักษาที่ดี (คือไม่โดนนำ ไม่โดนร้อน โดนเย็น
ฉับพลันเหมือนการบรรจุกรุ) และไม่ใช่พระที่ทำแจกไป
ดังนั้นการเซ็ตตัวโดยธรรมชาติ
ขององค์พระ จะเป็นอย่างช้า ๆ ทำให้นวลขององค์พระจะดีกว่าในพระสมเด็จวัดระฆัง
และสมเด็จบางขุนพรหม นอกจากนี้พระสมเด็จวัดเกศไชโย ยังมีพิมพ์พระที่ผิด
เพี้ยนแตกต่างจาก 19 พิมพ์หลัก ที่ทางวงการพระเรียกว่า พิมพ์ตลก คือเป็นพระที่มีเนื้อจัด
รูปพรรณสันฐานโดยทั่วไป มีส่วนประกอบอื่นแตกต่าง ผิดเพี้ยนไปบ้าง เช่น
ช่วงลำตัวองค์พระ ฐาน
เป็นต้น |
พระผงยอดนิยม
